VÌ SAO CẦN PHẢI CHỦ ĐỘNG BẢO VỆ TÂM TRẠNG?
“Tựa gió thổi mây trôi, cảm xúc đến rồi đi, nối tiếp nhau…
Nhưng sao lại có những ngày buồn dài như vô tận? có những nỗi sợ đeo bám dằng dai từ tháng này qua năm khác?
Đó là tâm trạng.”
Sự liên tục xuất hiện của những cảm xúc buồn, giận, thất vọng, lo lắng, sợ hãi... ngày qua ngày dần dần nhấn chìm tâm trạng chúng ta và kết quả là tâm trạng nặng trĩu ấy đặt nền tảng cho một cuộc đời kinh khủng.
Mang tâm trạng chán nản chúng ta hoàn toàn không muốn động tay bắt đầu bất cứ việc gì. Chúng ta nhấm nháp thời gian chầm chậm trôi trong một nỗi u sầu trống rỗng, rồi đến một lúc để đáp lại những lời kêu gọi của cả người xung quanh và bản thân, ý tưởng làm một điều gì mới đột ngột xuất hiện trong một khoảnh khắc hứng khởi hiếm hoi, nhưng ngay sau đó, trong hơi thở ra kế tiếp, ta rơi xuống hố sâu tối tăm không thành không đáy. ‘Năng lượng của ta đã tiêu tán tự bao giờ?’ Một thoáng hoang mang vụt qua gây ra chút khuấy động, giống như sự ồn ã khi giọt nước chạm mặt hồ; và rồi chán nản như một đám bèo mềm mại lại nhẹ nhàng phủ kín tâm hồn ta.
 |
| (Ảnh: nguồn Pinterest) |
"Ví như cảm xúc là những vì sao, lóe sáng rồi vụt mất thì tâm trạng là bầu trời đêm. Nhiệm vụ của chúng ta là canh gác bầu trời đêm chứ không phải rình bắt và tìm cách giam giữ một vài ngôi sao nào đó."
Để thuận lợi hoàn thành nhiệm vụ này, chúng ta có thể trang bị thêm 2 công cụ rất hữu dụng dưới đây:
Tình huống có thể xảy ra với bất kỳ ai trong chúng ta: một
sáng Thứ Bảy nắng ấm, ta ngồi nhìn xuống đường ngắm dòng xe từng đợt qua ngã
tư, tai nghe giai điệu du dương từ chiếc loa trên tường hòa lẫn tiếng chuyện
trò của khách bàn kế bên, mùi cà phê thoang thoảng. Ta cảm thấy thật dễ chịu. Chuông
điện thoại reo. Tin nhắn của bạn, bạn báo là bận việc đột suất nên không đến được,
tay ta bấm thả like, mắt ta dừng lại ở số ‘09:01’ ngay
góc phải phía trên màn hình điện thoại, đã quá giờ hẹn 31 phút.
Trong tình huống này, có hai hướng suy nghĩ như sau:
Bạn trễ tận 31 phút mới thông báo hủy hẹn. Mình chưa bao
giờ đôi xử với ai hay với bất kỳ cuộc hẹn nào như thế cả. Rõ ràng bạn không tôn
trọng mình, tình bạn này chắc chắn đã mất từ lâu lắm rồi và chỉ mỗi mình là đã
không nhận ra. Mình đã thật lòng xem bạn là bạn mình, mình trân trọng tình bạn
này, mình đối xử với bạn bằng tất cả sự chân thành….
Hẳn là bạn có việc gì rất gấp đến nỗi bạn không kịp nhắn
từ sorry, thậm chí một cái sticker buồn buồn cũng không. Chắc bạn đang rất bối
rối nên không thể ngay lúc này đề nghị một buổi hẹn khác. Liệu mình có giúp được
gì cho bạn không nhỉ? Tại sao mọi thứ rắc rối đều kéo đến với mình và mọi người
xung quanh mình? Cuộc đời này thật bất công, thật chán.
Dù hướng nào trong hai hướng trên thì buổi sáng Thứ Bảy ấy
cũng đã không còn đẹp nữa, ta giận dữ, thất vọng. Từ đâu vang đến một lời thỏ
thẻ rất khẽ, ta nghe không ra nội dung nhưng cảm giác hoài nghi thì đang rõ dần;
ta không còn chắc chắn về bản thân mình nữa. Mình đã chọn vun đấp tình bạn ấy,
mình đã chọn tin tưởng… Mình không xứng đáng với những điều tốt đẹp thật sao,
mình đã không đủ tử tế ư…
Sẽ thật không may cho những người mà ta gặp sau buổi sáng
ấy, ta không còn tràn đầy năng lượng, không còn toát vẻ vui tươi nữa, thậm chí ta
trở nên nhạy cảm quá mức, rất dễ cáu.
Nhưng vẫn còn một hướng phản ứng khác:
Ta dừng lại, nhận diện và gọi tên cảm xúc đang hiện diện,
đó có thể là tức giận, thất vọng, tủi thân, buồn, chán nản, cô đơn, cảm giác bị
bỏ rơi… Rồi ta bắt đầu xem xét lần lượt từ những suy nghĩ đầu tiên của ta ngay
khi đọc tin nhắn. Ta xem xét như cái cách ta đọc một bài phân tích, các kết luận
trong bài đều là phán đoán dựa trên suy luận chủ quan, mà vì tôn trọng tác giả
ta ghi nhận chúng. ‘Rõ ràng là “Bạn ấy không tôn trọng mình”, “Bạn ấy đang gặp
rắc rối” đều là phán đoán, suy luận chủ quan của ta mà thôi’, ta kết luận. Ta
đưa mắt nhìn mấy chiếc xe đang dừng chờ đèn đỏ, nắng vẫn đẹp, mùi cà phê vẫn
thơm, mọi người vẫn đang chuyện trò, ngày Thứ Bảy đang chờ ta.
Bằng việc xét lại, ta phân định rõ thực tế trước mắt với
phán đoán chủ quan và đồng thời bảo vệ được tâm trạng mình khỏi bị nhấn chìm bởi
oán giận, buồn phiền…những cảm xúc theo sau các phán đoán, suy luận của ta; trạng
thái dễ chịu bình an sẽ nhanh chóng trở lại. Trong tâm trạng ấy ta có thể dễ
dàng bắt gặp nhiều những cảm xúc tích cực hơn những cảm xúc tiêu cực; sự kiện
đó đã không hủy hoại ngày Thứ Bảy của ta. Trên bầu trời đêm bình yên, những
ngôi sao vui tươi đang nhảy múa.
CÔNG CỤ SỐ 2: SỰ CHÚ Ý
“Attention changes the world.” Dr. Iain McGilchrist
Sự chú ý, cách chúng ta chú ý, đối tượng chúng ta chú ý
còn làm thay đổi tâm trạng chúng ta nữa.
Ta ngồi nghe bạn thân đang nức nở kể về những gì bạn đã
trải qua; ngón giữa tay trái ta có một cái băng được quấn cẩn thận để giữ yên
cho vết thương mà ta bất cẩn để dao cứa trúng trong lúc nấu bữa trưa. Trong
tình huống này sự chú ý của ta có thể hướng đến một trong các đối tượng: ngón
tay đau, nước mắt trên khuôn mặt bạn, lời nhắc deadline chợt hiện ra trong đầu…
hoặc sự chú ý lướt qua lần lượt các đối tượng. Sự chú ý của ta không làm vết thương ở tay lành ngay được
và deadline cũng
không vì sự chú ý ấy mà biến mất. Nếu ta dành trọn vẹn sự chú ý cho bạn, lắng
nghe bạn, thì chỉ bằng sự hiện diện của mình mà trong khoảnh khắc đó ta bảo vệ
được bạn khỏi cái lạnh buốt của cảm giác cô đơn.
Sau một chuyến đi dài, một giấc ngủ thật sâu, ta thức dây
ở một nơi xa, bước ra ban công, đập vào mắt là màu mưa trắng xóa. Tan vỡ! mọi kế hoạch,
săn mây, ngắm hoa, chụp hình, lửa trại trên đồi…Trong tình huống này, sự chú ý
của ta có thể hướng đến cơn mưa như kẻ phá bĩnh, những kế hoạch đã tan tành hay
cái ghế ở cạnh cửa… Với mỗi đối tượng của sự chú ý, các cảm xúc tức giận, thất
vọng, chán nản, vui vẻ, thư thái… sẽ xuất hiện tương ứng. Nếu sự chú ý dừng lại ở cái ghế; ta đi lấy một tách cà phê nóng, cầm quyển
sách mang theo trong balo, bên khung cửa đó, ta tận hưởng kỳ nghỉ.
Đối tượng mà chúng ta chú ý, cách mà chúng ta chú ý quyết
định những trải nghiệm của chúng ta và góp phần định hình cách chúng ta sẽ trải
nghiệm cuộc sống này.
Tất nhiên, mang nhiệm vụ canh gác, chúng ta không bao giờ được lơ là mà quên dành sự chú ý đến tâm trạng của mình.